Το παιδί ανάμεσα σε δυο γονείς που χωρίζουν

Λουκία Λεγάκη,Παιδοψυχολόγος - Ερευνήτρια

Tο παιδί ανάμεσα σε δυο γονείς που χωρίζουν

Εισήγηση στην ημερίδα ΓΟΝ.ΙΣ "Πέρα από τα φύλα. Ζητήματα Ισότητας γονέων στην ανατροφή των Παιδιών"- Α' Θεματική ενότητα(*). 2009-1-21

Λουκία Λεγάκη,Παιδοψυχολόγος - Ερευνήτρια

 

Ως κλινική ψυχολόγος σε ένα τμήμα που ασχολείται με παιδιά και εφήβους και ανήκει στην ψυχιατρική κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών στο Αιγινήτειο Νοσοκομείο, η κα Λεγάκη καταθέτει την εμπειρία και τους προβληματισμούς της.

Κατά την εικοσαετή της εμπειρία ως κλινική παιδοψυχολόγος στην παραπάνω υπηρεσία, βρέθηκε πολλές φορές αντιμέτωπη με τον πόνο και την απόγνωση παιδιών και εφήβων να δώσουν ένα νόημα στη ζωή τους, στην προσπάθεια τους να δώσουν απαντήσεις σε ερωτήματα που έχουν προκύψει από το χωρισμό των γονέων τους.

Παρατηρείται μια δυσκολία που έχουν τα παιδιά να διατηρήσουν μια σχέση καλή και υποστηρικτική με τους γονείς τους που δεν είναι πλέον μαζί. Ενώ βρίσκονταν ανάμεσα σε δύο ανθρώπους που κάποτε αγαπήθηκαν και απέκτησαν από τη σχέση αυτή ένα παιδί, με προσδοκίες και ελπίδες να είναι ευτυχισμένο, ξαφνικά αυτοί οι ίδιοι άνθρωποι γίνονται εχθροί με όμηρο το ίδιο τους το παιδί.

Το παιδί γίνεται μάρτυρας συζητήσεων για το ποιος θα το έχει, ποιος είναι ο πλέον ικανός να το μεγαλώσει, ποιος είναι ο πιο ώριμος να αντιμετωπίσει τις απαιτήσεις της ζωής του παιδιού. Όλα αυτά γίνονται και λέγονται χωρίς να ζητούν να ακούσουν το ίδιο το παιδί, τις δικές του επιθυμίες, τις σκέψεις του για την αλλαγή που έχει προκύψει στη ζωή του. Όπως όλοι εμείς γνωρίζουμε καλά, για να μεγαλώσει ένα παιδί χρειάζεται και τους δύο γονείς του και η σύσταση μιας οικογένειας διασφαλίζει αυτή την προϋπόθεση. Στην περίπτωση όμως που οι γονείς χωρίζουν σαν ζευγάρι, δεν σημαίνει ότι παύουν να παραμένουν γονείς του παιδιού τους και να συνεχίζουν να του παρέχουν συναισθηματική και υλική φροντίδα που έχει ανάγκη για να αναπτυχθεί φυσιολογικά.

Συχνά όμως, μέσα από την κλινική τους δουλειά, οι παιδοψυχολόγοι διαπιστώνουν ότι όταν το ζευγάρι δεν έχει λύσει θέματα που αφορούν τη σχέση τους έστω και ως χωρισμένοι, το παιδί γίνεται αντικείμενο διαμάχης. Το γεγονός αυτό περιπλέκει πολύ την πορεία της νέας κατάστασης που έχει δημιουργηθεί , με σοβαρότατες επιπτώσεις στην ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού. Η αγάπη λοιπόν που ενώνει δύο ανθρώπους και τους οδηγεί στην επιθυμία ενός παιδιού, είναι ένα στοιχείο που λειτουργεί θετικά στην πορεία ζωής του παιδιού, μια αποσκευή χρήσιμη για την εξέλιξη του και την ανάπτυξη του ως άτομο. Όταν όμως αυτό το ζευγάρι οδηγείται στο χωρισμό, τότε το παιδί βιώνει μια κατάσταση που του προκαλεί πολλά ερωτηματικά, τα οποία είτε βρίσκουν απάντηση με τα χρόνια, είτε μένουν κενά που συνοδεύουν την ενήλικη ζωή του.

Σε όλες τις ηλικίες τα παιδιά αναρωτιούνται για τα αίτια που οδήγησαν τους γονείς τους στο χωρισμό και στη στέρηση του ενός γονέα από την καθημερινή τους ζωή. Αν οι γονείς έχουν απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα, γιατί συχνά υπάρχουν και γονείς που δεν γνωρίζουν πραγματικά το λόγο που δεν είναι πλέον μαζί, καλό είναι να εξηγήσουν στο παιδί με τρόπο ανάλογο με την ηλικία του ξεκάθαρα και με σαφήνεια, χωρίς εμπάθεια για τον άλλο γονέα. Το παιδί δεν είναι δικαστής ούτε ψυχοθεραπευτής. Το παιδί έχει ανάγκη από απλές εξηγήσεις που να το καθησυχάσουν. Αυτό που πρέπει να γνωρίζει το παιδί όταν οι γονείς χωρίζουν, είναι ότι ο χωρισμός αυτός δε σημαίνει ότι χωρίζει και το ίδιο το παιδί από το γονέα που φεύγει, και ότι οι γονείς παραμένουν γονείς και συνεχίζουν να είναι δίπλα του και εκπληρώνουν το ρόλο τους αυτό με συνέπεια και ευθύνη.

Συνήθως μετά από ένα χωρισμό, το παιδί παραμένει με τη μητέρα του ( όχι πάντα ) και απομακρύνεται από τον πατέρα. Ο πατέρας όμως πρέπει να παραμείνει σταθερή αξία για το παιδί και αντίστροφα. Τούτο επιτυγχάνεται αφενός από τη στάση που θα κρατήσει ο ίδιος ο πατέρας απέναντι στο παιδί και τη μητέρα, και αφετέρου από τη στάση της μητέρας απέναντι στον πατέρα μέσα από το λόγο και τις πράξεις της.

Συχνά εμείς οι ειδικοί ερχόμαστε αντιμέτωποι με παιδιά που προσπαθούν απεγνωσμένα να αποσπάσουν από τη μητέρα και τον πατέρα ένα καλό λόγο για τον άλλο γονέα. Από την πλευρά του παιδιού λοιπόν, ανάλογα με την ηλικία και τη φάση ανάπτυξης του, η ψυχική κατάσταση στην οποία βρίσκεται, χαρακτηρίζεται από ενοχή για αυτό που συνέβη, αφού έχει την αίσθηση ότι αυτό φταίει που οι γονείς του δεν είναι πλέον μαζί. Σαν να πραγματοποιήθηκε η φαντασίωση του να χωρίσει το γονεϊκό ζευγάρι , για να πάρει τη θέση του ενός δίπλα στον άλλο. Αυτό συμβαίνει στην ηλικία που βιώνει το οιδιπόδειο σύμπλεγμα.

Ενώ όταν το παιδί βρίσκεται στην εφηβεία που είναι η περίοδος της αμφισβήτησης προς τους γονείς για να μπορέσει έτσι να διαφοροποιηθεί από αυτούς και να αυτονομηθεί, έρχεται τότε ο χωρισμός των γονέων του. Ανατρέπονται έτσι τα σχέδια του, νομίζει ότι αυτή η αμφισβήτηση τους κατάστρεψε, ότι αυτό φταίει, αποκτά ενοχές, και τότε συμβαίνουν δύο πράγματα. Είτε εγκαταλείπει την εφηβική του επανάσταση φοβισμένο, είτε αναπτύσσει μια επιθετικότητα προς κάθε κατεύθυνση χωρίς στόχο, μια βία χωρίς αιτία.

Ας εστιάσουμε λίγο την προσοχή μας στην περίοδο του χωρισμού για να δούμε πως εξελίσσονται τα πράγματα. Ο χωρισμός δύο ανθρώπων που έχουν δημιουργήσει μια οικογένεια, είναι ένα τραυματικό γεγονός που βιώνεται ως μια αποτυχία που πληγώνει τον ναρκισσισμό τους, ελέγχει ενοχές, θλίψη, στενοχώρια και απογοήτευση που δεν πέτυχαν σε αυτόν τον τομέα της ζωής τους. Η πρώτη περίοδος του χωρισμού του ζευγαριού είναι πολύ δύσκολη. Θα μπορούσαμε να την παρομοιάσουμε σαν ένα συμβολικό θάνατο μιας αξίας, ιδέας. Θα πρέπει να πενθήσουν για αυτό που είχαν και έχασαν, και να κάνουν μια καινούργια αρχή. Μέσα σε αυτή την κατάσταση θλίψης, απογοήτευσης και θυμού βρίσκεται και το παιδί που βιώνει και αυτό από τη δική του σκοπιά , παρόμοια συναισθήματα. Συχνά παρατηρείται ότι οι γονείς δεν μπορούν να διακρίνουν τις ανάγκες του παιδιού την περίοδο αυτή, γιατί διακατέχονται από τα δικά τους έντονα συναισθήματα και το παιδί αισθάνεται έτσι ότι είναι μόνο και απροστάτευτο.

Είναι συχνή η διαπίστωση ότι το παιδί βρίσκεται στη μέση μιας διαμάχης για τις άλυτες διαφορές των γονέων του και χρησιμοποιείται ως αντικείμενο εκδίκησης και διεκδίκησης, είτε λόγω θυμού είτε λόγω ενοχών. Με τον τρόπο αυτό όμως, δεν μπορεί να αναπτύξει τη δική του θέση απέναντι στη νέα κατάσταση πραγμάτων, ούτε και να δημιουργήσει τις δικές του άμυνες και τρόπους με τα μέσα που διαθέτει ανάλογα βέβαια με την ηλικία του, για να αντιμετωπίσει την αλλαγή αυτή στη ζωή του. Το παιδί, αυτό που έχει ανάγκη αυτήν την περίοδο της ζωής του, είναι να προσαρμοστεί στη νέα κατάσταση και να κατανοήσει πως ο χωρισμός των γονέων του δεν θα του στερήσει την παρουσία τους ως γονείς. Με την φυσική απουσία του ενός γονέα ( που στις περισσότερες περιπτώσεις είναι ο πατέρας ), δεν σημαίνει ότι χάνεται η συμβολική του παρουσία που είναι απαραίτητη στη ζωή του παιδιού.

Για να διατηρηθεί λοιπόν η συμβολική παρουσία του πατέρα στη ζωή του παιδιού, πρέπει αφενός ο ίδιος να ενεργήσει με τη συνεχή επικοινωνία να βλέπει το παιδί του και να στηρίζει τις οικονομικές του ανάγκες, και αφετέρου μεγάλο βάρος της ευθύνης φέρει η μητέρα με τον τρόπο που αναγνωρίζει τον πατρικό ρόλο, έτσι ώστε η εικόνα του πατέρα να μη χάσει την αξία της ως νόμος και εξουσία. Η βασική ανάγκη του παιδιού είναι να αισθάνεται ότι και οι δύο γονείς του έχουν την ικανότητα να επικοινωνούν καλά μεταξύ τους και να αποφασίζουν από κοινού για τα κρίσιμα θέματα της ζωής του, όπως ότι έχει σχέση με την εκπαίδευση του, την ψυχαγωγία του, την υγεία του και, ό,τι άλλο προκύπτει στη ζωή του.

Το παιδί έχει ανάγκη να έχει κοντά του και τους δύο γονείς του, είτε αυτό είναι επιτυχία, χαρά , απορία ή αποτυχία. Αυτό όμως που συχνά απαντά ο ειδικός, είναι μικρά παιδιά να προσπαθούν να στηρίξουν αδύναμους γονείς, να ενώσουν αγεφύρωτες διαφορές γονέων, να συμμαχούν με τον ένα γονέα εις βάρος του άλλου και, τελικά να χάνουν το ρόλο του παιδιού. Έτσι οδηγούνται στην απώλεια της παιδικής τους αθωότητας, λόγω της εμπλοκής τους στα θέματα των ενηλίκων, με την άδεια και ανοχή βέβαια των γονέων.

Αποκτούν έτσι μια ψευδοωρίμανση ( κάτι σαν μικρομέγαλα παιδιά ) , με αποτέλεσμα να δημιουργούνται τεράστια κενά στη φυσιολογική ψυχοσυναισθηματική τους ανάπτυξη και ωρίμανση. Τελικά τα παιδιά απομένουν χωρίς ισχυρά πρότυπα ταύτισης, ούτε μπορούν να αυτονομηθούν. Δεν έχουν εμπιστοσύνη στις σχέσεις τους με τους άλλους ανθρώπους και δυσκολεύονται να διατηρήσουν μια σταθερότητα στις ετερόφυλες επιλογές και σχέσεις τους.

Ο χωρισμός είναι μια δύσκολη απόφαση που απαιτεί μεγάλη αντοχή στη ματαίωση και ικανότητα προσαρμογής σε καινούργιες καταστάσεις, μερικές φορές μη αποδεκτές από το κοινωνικό περιβάλλον.

Τόσο ο πατέρας όσο και η μητέρα , οφείλουν να διατηρήσουν το ρόλο τους ( του πατέρα και της μητέρας, του γονέα ), να επεξεργαστούν τα συναισθήματα και τις σκέψεις τους σε ατομικό επίπεδο , με σεβασμό στη θέση που έχει ένα παιδί ως ανεξάρτητο άτομο που δεν το αφορά ότι διακυβεύεται μεταξύ τους. Με αυτό τον τρόπο δεν κινδυνεύουν να χάσουν τη θέση που τους αξίζει ως γονείς και για το ίδιο τους το παιδί να μεγαλώσει με χαρά και ευτυχία.

 

(*) Απομαγνητοφώνηση της εισήγησης της Παιδοψυχολόγου - Ερευνήτριας κας Λουκίας Λεγάκη στην ημερίδα ΓΟΝ.ΙΣ " Πέρα από τα φύλα. Ζητήματα Ισότητας γονέων στην ανατροφή των Παιδιών" - Α' Θεματική Ενότητα. 2009-1-21


Τα δικά σας σχόλια

Ο ΓΟΝ.ΙΣ. δημοσιεύει όλα τα σχόλια που αναρτούν οι επισκέπτες και είναι σχετικά με το περιεχόμενο της συγκεκριμένης ιστοσελίδας Δεκτές είναι οι όλες οι απόψεις, ακόμη και όσες είναι αντίθετες με την φιλοσοφία, την εμπειρία και την γνώση του ΓΟΝ.ΙΣ. Όμως διατηρούμε το δικαίωμα να απορρίψουμε όσα σχόλια περιέχουν συκοφαντικό ή υβριστικό περιεχόμενο, καθώς και όσα σχόλια συστηματικά υποθάλπτουν το έργο του ΓΟΝ.ΙΣ.







Ακολουθήστε μας...


210 3251850

697 2755552

info@gonis.org.gr